├ťret-t├╝ket-bertaraf et do─črusal ekonomisine alternatif olarak daha s├╝rd├╝r├╝lebilir bir ya┼čam i├žin d├Âng├╝sel ekonomi modeli olu┼čturulmu┼čtur. D├Âng├╝sel ekonomide at─▒k kavram─▒na yer yoktur. Bu ekonomi modelinin prensibi de s─▒f─▒r at─▒─ča yakla┼čma kavram─▒n─▒ ortaya ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r.

ÔÇťS─▒f─▒r At─▒kÔÇŁ israf─▒n ├Ânlenmesini, kaynaklar─▒n daha verimli kullan─▒lmas─▒n─▒, olu┼čan at─▒─č─▒n miktar─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒n─▒, etkin toplama sisteminin kurulmas─▒n─▒, at─▒klar─▒n geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesini kapsayan at─▒k ├Ânleme yakla┼č─▒m─▒ olarak tan─▒mlanan bir hedeftir. Bir├žok kurulu┼č s─▒f─▒r at─▒─č─▒n hiyerar┼čisindeki ├╝st basamaklar yerine geri d├Ân├╝┼č├╝me odaklanmaktad─▒r, fakat s─▒f─▒r at─▒kta as─▒l ama├ž at─▒k olu┼čumunu kayna─č─▒nda ├Ânlemek ve t├╝ketimi azaltma ├žabas─▒d─▒r.

Vitruta olarak biz de at─▒k olu┼čumunu kayna─č─▒nda ├Ânlemek ve t├╝ketimi azaltmak gerekti─či d├╝┼č├╝ncesiyle bu i┼čleyi┼či benimseyerek tedarik├žilerimiz i├žin de rehber olabilecek Vitruta 5R Yakla┼č─▒m─▒ÔÇÖn─▒ olu┼čturduk. S─▒f─▒r at─▒kl─▒ i┼čleyi┼či benimsemenin yolu bu prensiplerden ge├žmektedir.

5R Nedir?

S─▒f─▒r at─▒k yakla┼č─▒m─▒n─▒n en ├Âncelikli basama─č─▒ at─▒k ├╝retmemektir. Dolay─▒s─▒yla at─▒k olu┼čumuna sebebiyet verecek her t├╝rl├╝ s├╝recin ├Ân├╝ne ge├žmek i├žin t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ de─či┼čtirecek y├Ântemler benimsenmelidir.


├ťr├╝nlerinizi yeniden kullan─▒labilir, geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir, dayan─▒kl─▒, kompostlanabilir, s├╝rd├╝r├╝lebilir i├žeriklerle tasarlay─▒n ve bu prensipleri g├Âz ├Ân├╝nde bulunduran tedarik├žilerden sat─▒n alma yap─▒n. Tasar─▒m s├╝re├žlerinde, s─▒f─▒r at─▒k hiyerar┼čisi do─črultusunda kararlar verin. ├ťr├╝n i├žeriklerini belirlerken, nihai ├╝r├╝n├╝n ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝n s├╝rd├╝r├╝lebilirlik ve d├Âng├╝sel ekonomi ilkelerine hizmet etmesi gerekti─čini unutmay─▒n.


├ťretim s├╝re├žlerinizde, hangi noktalarda d├╝zenleme/geli┼čtirme yap─▒labilece─činizi ad─▒m ad─▒m g├Âzden ge├žirin, gerekliyse talimatlar olu┼čturun ve sisteminizi at─▒k olu┼čumunu en aza indirecek ┼čekilde yeniden kurgulay─▒n.

Tedarik├žilerinizin ├ževre dostu uygulamalar─▒yla ilgili bilgi edinerek bir de─čerlendirme mekanizmas─▒ kurun. At─▒k olu┼čumuyla ilgili yakla┼č─▒mlar─▒na geri bildirimler verin ve s├╝rekli geli┼čime te┼čvik edin. Gerekli uygulamalar─▒ hayata ge├žirmeyenlerden sat─▒n alma yapmay─▒n. ─░htiya├žlar─▒n─▒z─▒ yeniden de─čerlendirin ve alaca─č─▒n─▒z her ├╝r├╝ne do─ča dostu alternatifler aray─▒n.


Gereksiz t├╝ketime sebep olan s├╝re├žleri tespit edin. Kapal─▒ d├Âng├╝ sistem kurman─▒za engel olan malzemeleri belirleyin ve bunlar─▒n kullan─▒m─▒n─▒ a┼čamal─▒ olarak b─▒rak─▒n.


Yerel ekonomiyi destekleyecek ve te┼čvik edecek sistemleri benimseyin ve bu konuda politikalar olu┼čturun.

S─▒f─▒r at─▒k i┼čleyi┼čine uyum sa─člamaktaki ikinci ad─▒m at─▒─č─▒ kayna─č─▒nda azaltmaktan ge├žer. Kullan─▒m ├Âmr├╝ uzun, s├╝rd├╝r├╝lebilir malzemelerden yap─▒lm─▒┼č, yeniden kullan─▒m f─▒rsat─▒ olan ├╝r├╝nleri kullanarak at─▒─č─▒n─▒z─▒ kayna─č─▒nda azaltabilirsiniz. Toksik madde i├žeren, ├žabuk bozulabilen, tek kullan─▒ml─▒k ├╝r├╝nlerin kullan─▒m alanlar─▒n─▒ ve sat─▒n alabilece─činiz di─čer alternatifleri g├Âzden ge├žirerek bu ├╝r├╝nlerin kullan─▒m─▒na son verin.


├ťr├╝n ve hizmet sat─▒n alma s├╝re├žlerinizi, ekolojik ayak izi en aza indirilecek ┼čekilde g├Âzden ge├žirin. Tekrar tekrar geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilecek malzemeleri kullanmaya ├Âzen g├Âsterin.


Operasyonlar─▒n─▒z─▒, at─▒k olu┼čmadan ├Ânce elimine edecek ┼čekilde tasarlamak s├╝re├ž verimlili─činizi de artt─▒racakt─▒r.


Ambalajlar─▒n─▒z─▒n, kolilerinizin boyutlar─▒n─▒ ve miktarlar─▒n─▒ yeniden g├Âzden ge├žirin, ofislerinizde ve ├╝retim sahan─▒zda ka─č─▒t kullan─▒m─▒n─▒ azaltmak i├žin dijitalle┼čmeye ├Âzen g├Âsterin.

Bir sonraki ad─▒m, kullan─▒m ├Âmr├╝ uzun ve defalarca kullan─▒labilir ├╝r├╝nler tasarlamak ve kullanmakt─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde, ├╝retim s├╝re├žlerinde kullan─▒lan malzemelerde tekrar kullan─▒labilir materyaller aras─▒ndan se├žilmelidir. Sat─▒n ald─▒─č─▒n─▒z tek kullan─▒ml─▒k ├╝r├╝nlerin listesini ├ž─▒kartarak, tekrar kullan─▒labilir hangi malzemelerle de─či┼čtirilebilece─čini de─čerlendirin.

Kulland─▒─č─▒n─▒z malzemelerin bak─▒m ve onar─▒mlar─▒n─▒ yaparak i┼člevini koruyacak ┼čekilde kullan─▒m ├Âmr├╝n├╝n uzat─▒lmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.


├ťr├╝nlerinizi, birden fazla fonksiyonda kullan─▒labilecek ┼čekilde tasarlay─▒n. Palet ve nakliye konteyn─▒rlar─▒n─▒z─▒ yeniden kullan─▒ma uygun ve dayan─▒kl─▒ malzemelerden se├žin. G─▒da hizmetlerinizde tek kullan─▒ml─▒k malzemeler yerine, yeniden kullan─▒labilir ├╝r├╝nlerin tercih edilmesine ├Âzen g├Âsterin.


Organik at─▒klar─▒n─▒z─▒ hayvanlar─▒n t├╝ketmesine uygun ┼čekilde ayr─▒ toplay─▒n, bunlar─▒ bar─▒naklara veya ilgili topluluklara ba─č─▒┼člay─▒n.

S─▒f─▒r at─▒k yakla┼č─▒m─▒nda bir sonraki ad─▒m yery├╝z├╝ndeki kaynaklar─▒ topra─ča yeniden d├Ând├╝rmeyi ama├žlayan kompostlama ad─▒m─▒d─▒r. ├ç├Âplerdeki at─▒k kompozisyonunun ├žok b├╝y├╝k bir y├╝zdeli─čini organik at─▒klar olu┼čturmaktad─▒r. G─▒da israf─▒yla ilgili veriler sadece ├ževresel ve ekonomik sorun olarak de─čil ayn─▒ zamanda sosyal bir sorun olarak da g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kmaktad─▒r. D├╝nyada her 5 saniyede 1 ├žocuk a├žl─▒ktan ├Âl├╝rken, bununla birlikte her 5 saniyede 300 ton g─▒da israf edilmektedir. ├ťretilen toplam g─▒dan─▒n 3ÔÇÖte 1ÔÇÖi kaybedilmekte veya ├ž├Âpe at─▒lmaktad─▒r. Olu┼čan g─▒da at─▒─č─▒n─▒n %60ÔÇÖ─▒ engellenebilir durumdad─▒r. G─▒da israf─▒n─▒n ├Ân├╝ne ge├žmek i├žin ├Âncelikle t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi gerekmektedir. Daha sonras─▒nda s─▒ras─▒yla insanlar, hayvanlar ve do─ča i├žin faydaya ├ževrilecek y├Ântemler kullan─▒lmal─▒d─▒r.


Kompost, organik at─▒klar─▒n do─čru ko┼čullar sa─članarak ├ž├╝r├╝mesi ve g├╝brele┼čmesi sonucu olu┼čan ├╝r├╝ne verilen isimdir. G─▒da at─▒klar─▒n─▒ kompost yapabilmek i├žin mutlaka bir bah├žeye veya geni┼č bir alana ihtiya├ž bulunmamaktad─▒r. Bir├žok kompostlama y├Ântemi mevcuttur.


Organik at─▒klar─▒n, kayna─č─▒nda ayr─▒ toplanabilmesi i├žin gerekli toplama ekipmanlar─▒n─▒ yerle┼čtirin. Kompostlanabilir at─▒klar─▒n─▒z─▒ di─čer at─▒klar─▒n─▒zdan ayr─▒ olarak toplay─▒n. Yemek servisi operasyonlar─▒n─▒n, mola alanlar─▒n─▒n ve organik at─▒klar─▒n ├╝retildi─či di─čer t├╝m yerlerde ayr─▒ toplama yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člay─▒n. Sonras─▒nda uygun alan─▒n─▒z varsa, anaerobik y├Ântemle kompost elde edebilir, olu┼čan kompostu ye┼čil alanlar─▒n─▒zda toprak zenginle┼čtirici olarak kullanabilir ve kendi g─▒da ├╝r├╝nlerinizi yeti┼čtirebilirsiniz. ─░┼čletmenize uygun olan y├Ântemi se├žerek, organik at─▒klar─▒n─▒z─▒ topra─ča yeniden kazand─▒r─▒n.

D├Âng├╝sel ekonomi kavram─▒nda zincirin son halkas─▒n─▒ geri d├Ân├╝┼č├╝m olu┼čturur. S─▒f─▒r at─▒k prensibinde kayna─č─▒nda ayr─▒┼čt─▒rma yap─▒ld─▒ktan sonra at─▒klar i├žin en son ├žare at─▒─č─▒n geri d├Ân├╝┼č├╝m├╝d├╝r. T├╝ketilen enerji ve kaynak kullan─▒m─▒ da dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda geri d├Ân├╝┼č├╝m, do─ča dostu tercihlerinizde son s─▒rada yer almal─▒d─▒r.


Organikler de dahil olmak ├╝zere malzemelerinizin yeniden kullan─▒labilir ve geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir olmas─▒na ├Âzen g├Âsterin.

Ofislerinizde ve ├╝retim sahan─▒zda at─▒klar─▒ birbirini kontamine etmeyecek ┼čekilde ayr─▒ toplamay─▒ ihmal etmeyin.


At─▒klar─▒n─▒z─▒ geri d├Ân├╝┼č├╝me g├Ânderdi─činizde, gitti─či nihai destinasyonda ger├žekten geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝─č├╝ne emin olun. Geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir at─▒klar─▒n─▒z─▒ teslim etti─činiz ta┼č─▒y─▒c─▒lardan denetim yapmas─▒n─▒ isteyebilir, at─▒klar─▒n─▒z─▒n hangi ├╝r├╝nlere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmek i├žin kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenebilirsiniz.


Temel Prensipler S├Âzl├╝─č├╝


Kapal─▒ D├Âng├╝ Sistem: Do─črusal t├╝ketim yerine, materyallerin tesis i├žerisinde kapal─▒ bir d├Âng├╝de tekrar tekrar kullan─▒lmas─▒.


Enerjinin Muhafazas─▒: At─▒klar─▒ azaltarak, ├╝r├╝nleri tekrar kullanarak/geri d├Ân├╝┼čt├╝rerek/kompostlayarak gereksiz enerji t├╝ketiminin ├Ân├╝ne ge├žilmesi.


Payda┼č Kat─▒l─▒m─▒: ├çevresel konulardaki anlay─▒┼č─▒ artt─▒rmak, davran─▒┼č de─či┼čikli─či yaratmak ve alg─▒lar─▒ etkilemek i├žin, payda┼člar─▒n─▒zla birlikte ├žal─▒┼č─▒lmas─▒. S├╝rd├╝r├╝lebilir de─či┼čimlerin ve sistemlerin te┼čvik edilmesi.


Bilgi & Geli┼čim: T├╝m s├╝re├žler hakk─▒nda bilgi sahibi olunmas─▒ ve s├╝rekli ilerleme i├žin geri bildirimler verilmesi.


Yerel Ekonomiler: ├ťretim, tamir ve hizmet s├╝re├žlerinde yerel kurulu┼člar─▒n geli┼čiminin ve geni┼člemesinin desteklenmesi ve transportasyon kaynakl─▒ sera gaz─▒ sal─▒m─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒.


Dayan─▒kl─▒l─▒k: S├╝rekli kullanabilecek daha uzun ├Âm├╝rl├╝ materyallerin tercih edilmesi ve b├Âylece s├╝rekli yeni kaynaklar t├╝ketmektense eldeki malzemelerin daimi kullan─▒lmas─▒.


─░htiyat: ├çevresel tehdit olu┼čturan bir madde veya faaliyetin, ├ževre ├╝zerinde negatif etki yaratt─▒─č─▒yla ilgili bilimsel bir kan─▒t olmasa bile, t├╝m olumsuz etkilerinin ├Ân├╝ne ge├žildi─činden emin olunmas─▒.